شورش مسلحانه بلوچها در پاکستان با ورود زنان انتحاری و جنگجو به صفوف شبهنظامیان، به مرحله جدیدی وارد شده است.
ارتش آزادیبخش بلوچستان که قدرتمندترین گروه شبهنظامی در پاکستان دانسته میشود، از روز شنبه ۱۱ بهمن تا اواسط روز چهارشنبه با راهاندازی یک رشته حملات مرگبار که دو مهاجم زن انتحاریکننده نیز در آن نقش داشتند، دستکم در ۱۲ منطقه با نیروهای امنیتی پاکستان درگیر شد.
نهادهای امنیتی پاکستان روز چهارشنبه، اعلام کردند که طی یک عملیات امنیتی گسترده با استفاده از هلیکوپتر و پهپاد، مناطق و اماکنی را که به کنترل شورشیان بلوچ درآمده بودند، از دست آنان خارج کردند و دستکم ۱۹۷ شبهنظامی را کشتند. در همین حال رویترز گزارش داد که شمار غیرنظامیان و نظامیانی که در این حملات کشته شدند، به ۵۸ نفر رسیده است.
در این رشتهحملات مدارس، بانکها، بازارها، تاسیسات امنیتی و نهادهای دولتی در سراسر ایالت بلوچستان هدف قرار گرفتند و این ایالت را تقریبا به مدت پنج روز فلج کردند.
بلوچستان که بزرگترین و فقیرترین ایالت پاکستان است، سرشار از منابع معدنی است و چین در بندر گوادر و دیگر بخشهای آن سرمایهگذاریهای هنگفتی کرده است. بخشی از حملات ارتش آزادیبخش بلوچستان هم منافع چین در این استان را هدف قرار داده است.
در جریان درگیریهای مرگبار اخیر که از صبح شنبه آغاز شد، شورشیان بلوچ با تصرف مناطق، از طریق مساجد از مردم خواستند به این گروه ملحق شوند. این گروه عملیات خود را «طوفان سیاه» نامید و در اطلاعیهای مدعی شد که دستکم ۲۸۰ سرباز پاکستانی را کشته است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
به گفته مقامهای امنیتی، حملات آخر هفته ساعت ۴ بامداد شنبه با انفجارهای انتحاری در نوشکی و بندر ماهیگیری پاسنی آغاز شد و سپس حملات مسلحانه و نارنجکی در ۱۱ نقطه دیگر، از جمله کویته، رخ داد.
پیشقدمی مهاجمان انتحاری زن
یکی از نکات برجسته این حمله مرگبار، پیشقدمی دو مهاجم انتحاری زن در حمله به تاسیسات نظامی پاکستان در بلوچستان است. ارتش آزادیبخش بلوچستان در اطلاعیههای جداگانه اعلام کرد که آصفه منگل ۲۳ ساله، با جلیقه انتحاری، صبح شنبه به مقر سازمان اطلاعات نظامی ارتش پاکستان (آی.اس.آی) در شهرستان نوشکی حمله کرد. حاتمناز سومالانی ۶۰ ساله، نیز همزمان، به یکی دیگر از تاسیسات نظامی ارتش پاکستان حمله برد.
سومین مهاجم زن در این حمله مرگبار، حوا بلوچ بود که ۱۹ ساله داشت و به بندر گوادر حمله کرد. ویدیویی از حضور او در صحنه درگیری مسلحانه با نیروهای ارتش پاکستان، در شبکههای اجتماعی منتشر شده است که در آن، با اسلحهای در دست میگوید ارتش پاکستان نمیتواند با ما روبرو شود. حوا بلوچ در این درگیری کشته شد.
حاتمناز ۶۰ ساله و حوا بلوچ ۱۹ ساله، دو مهاجم انتحاری ارتش آزادیبخش بلوچستان که در عملیات «طوفان سیاه» شرکت داشتندــ BLA
یسما بلوچ و وسیم بلوچ، زوج جوان که حدود ۳۰ سال داشتند، از دیگر مهاجمان ارتش آزادیبخش بلوچستان بودند که در حمله «طوفان سیاه» شرکت کردند و کشته شدند.
این گروه شبهنظامی در اطلاعیههایی، از مهاجمان انتحاری داوطلب که در حمله به تاسیسات نظامی پاکستان شرکت میکنند، با عنوان «فدایی» یاد میکند. طالبان افغانستان و پاکستان نیز از مهاجمان انتحاری با عنوان مشابه فدایی و استشهادی یاد میکنند. مهاجمان انتحاری در چارچوب ارتش آزادیبخش بلوچستان اعضای «بریگارد مجید»، از مرگبارترین شاخههای نظامی این گروهاند.
این جنبش تا سه سال پیش عمدتا مردانه بود و حملات انتحاری در آن نادر و اغلب موردانتقاد بود، اما از سال ۲۰۲۲ به این سو، عملیات انتحاری با تمرکز بر تاسیسات نظامی ارتش پاکستان و منافع چین، با حضور مهاجمان زن، افزایش یافت.
شاری بلوچ، نخستین بمبگذار انتحاری زن در میان شبهنظامیان بلوچ بود که در آوریل ۲۰۲۲ به «موسسه کنفوسیوس» در دانشگاه کراچی حمله کرد و در نتیجه آن، چند استاد چینی و یک راننده پاکستانی کشته شدند. او معلمی ۳۰ ساله اهل تربت، مادر دو فرزند و دارای مدرک کارشناسیارشد جانورشناسی بود.
پس از آن در ژوئن ۲۰۲۳، سمیعه قلندرانی بلوچ، به یک کاروان نظامی در تربت حملهای انتحاری انجام داد. او پیشتر در بخش رسانههای ارتش آزادیبخش بلوچستان فعالیت میکرد و همسر عضو دیگر این گروه به نام ریحان بلوچ بود.
ماهل بلوچ، سومین مهاجم انتحاری ارتش آزادیبخش بلوچستان، در اوت ۲۰۲۴، خودرو بمبگذاریشده خود را به ورودی یک اردوگاه نیروهای مرزی پاکستان کوبید و کشته شد.
ماهیکان بلوچ، چهارمین مورد از مهاجمان انتحاری زن در ارتش آزادیبخش بلوچستان بود که مارس ۲۰۲۵، یک کاروان نیروهای شبهنظامی را در کلات هدف قرار داد.
در نوامبر ۲۰۲۵، زرینه رفیق که با نام «ترنگ ماهو» نیز شناخته میشد، خودرویی مملو از مواد منفجره را به مقر نیروهای مرزی در نوکندی، از توابع شهرستان چاغی، کوبید. جبهه آزادیبخش بلوچستان» او را عضو گردان عملیاتی تازهتاسیس «سادو» معرفی کرد.
با احتساب سه مهاجم انتحاری زن که شنبه گذشته در رشته حملات مرگبار ارتش آزادیبخش بلوچستان شرکت کردند و کشته شدند، شمار مهاجمان انتحاری زن بلوچ در پاکستان به هشت میرسد که جوانترین آنان حوا بلوچ ۱۹ ساله و مسنترین آنان حاتمناز سومالانی ۶۰ ساله است.
چرا زنان به شورش پیوستند؟
مجله «جنگهای کوچک و شورشها» که یک نشریه دانشگاهی تخصصی در حوزه مطالعات امنیتی، منازعات مسلحانه، شورشها و ضدشورشها است، در مقالهای به قلم امیرا جدون، ویکتور اسال و ساربجیت کور، پژوهشگران امور تروریسم، مینویسد که حضور زنان برای گروههای مسلح «مزیت تاکتیکی» ایجاد میکند، چون زنان کمتر هدف سوءظن نیروهای امنیتی قرار میگیرند، پنهانسازی مواد منفجره برایشان سادهتر است و شوک روانی ناشی از حمله یک زن، توجه رسانهای گستردهتری برمیانگیزد.
نویسندگان با تمرکز بر حضور زنان در گروههای شورشی بلوچ در پاکستان، میافزایند که این الگو در مورد ارتش آزادیبخش بلوچستان نیز بهروشنی دیده میشود، چون بهکارگیری زنان در این گروه در سالهای اخیر به بخشی از راهبرد عملیاتی برای افزایش اثرگذاری حملات تبدیل شده است.
نویسندگان این مقاله با اشاره به شاری بلوچ، مهاجم انتحاری که به دانشگاه کراچی حمله کرد و دیگر موارد، مینویسند که ارتش آزادیبخش بلوچستان، برخلاف بسیاری از گروههای جداییطلب سنتی در منطقه، از ظرفیت زنان در نقش «مهاجم انتحاری» فعالانه استفاده کرده است. به تحلیل نویسندگان، حضور زنان دسترسی به اهداف، عبور از موانع امنیتی و دامنه توجه رسانهای را افزایش میدهد.
به باور نویسندگان، در حالی که گروههای مذهبی به دلیل فشارهای فرهنگی و نقشهای جنسیتی سنتی معمولا کمتر از زنان در حملات انتحاری استفاده میکنند، ارتش آزادیبخش بلوچستان که یک گروه ملیگرای سکولار است، با چنین محدودیتی مواجه نیست و هزینه هنجاری استفاده از زنان برایش پایینتر است. همین امر باعث شده است حضور زنان در عملیاتهای انتحاری این گروه کاربردیتر، پررنگتر و کاملا تاکتیکی باشد.
نویسندگان تاکید میکنند دقیقا در گروههای غیرمذهبی است که زنان بیشترین نقش عملیاتی را مییابند و ارتش آزادیبخش بلوچستان نمونه شاخص این الگو به شمار میرود.
شورش بلوچها از ابتدای سال ۲۰۲۵ به مرحلهای بهمراتب پیچیدهتر و تهاجمیتر وارد شد و ارتش آزادیبخش بلوچستان، بهویژه جناح «جییند» که یک شاخه انشعابی ارتش آزادیبخش بلوچستان است، در کانون این تحول قرار دارد. ربایش قطار جعفر اکسپرس در مارس ۲۰۲۵ که به گروگانگیری بیش از ۴۰۰ مسافر انجامید، نماد جهش عملیاتی شورش بلوچ بود و نشان داد این گروه توانایی اخلال در زیرساختهای ملی و تحمیل بحران امنیتی در مقیاس سراسری را دارد.
در همین حال فصلنامه تحلیلی مرکز مقابله با تروریسم، در مقالهای در این مورد مینویسد که ارتش آزادیبخش بلوچستان و شاخههای انشعابی آن، در سال ۲۰۲۵، از روش حملات «چریکی کوهستانی» به الگوی ترکیبی چریکی شهریــکوهستانی با اتکا به یگانهای ویژه روی آوردهاند.
آیوش ورما، امتیاز بلوچ و ریکاردو واله، نویسندگان این مقاله هم بهکارگیری زنان بهعنوان مهاجم انتحاری را نقطه عطفی در شورش بلوچها در پاکستان، میدانند. به باور نویسندگان، پس از آنکه نخستین حمله مهاجم انتحاری زن در آوریل ۲۰۲۲، توجه رسانهای فراوانی جلب کرد، شاخههای مختلف شورشیان بلوچ در استفاده از مهاجمان زن از همدیگر سبقت میگیرند.
